ศัลยกรรมกระดูกขากรรไกรเปลี่ยนหน้าได้ ไม่ต้องไปถึงเกาหลี์

ศัลยกรรมกระดูกขากรรไกรเปลี่ยนหน้าได้ ไม่ต้องไปถึงเกาหลี

นพ.ศรัณย์ วรศักดิ์วุฒิพงษ์
สถานรักษาแก้ไขภาวะปากแหว่งเพดานโหว่และความผิดปกติของศีรษะและใบหน้า มหาวิทยาลัยนเรศวร
30 เม.ย. 59

ในปัจจุบันไม่ว่าจะเป็นกระแส ศัลยกรรมเกาหลี หรือรายการ Let Me In Thailand ที่เราได้เห็นการผ่าตัดใบหน้าที่สามารถทำให้คนเราเปลี่ยนแปลงไปได้มาก ขณะนั้น วันนี้เรามาทำความรู้จักกับศัลยกรรมที่ว่านั้นมันคืออะไร เปลี่ยนไปขนาดนั้นได้จริงหรือ รวมถึงว่าปลอดภัยหรือไม่ ขั้นตอนการทำยุ่งยากเพียงใด ติดตามกันในบทความนี้กันครับ

ศัลยกรรมเปลี่ยนหน้ากันได้จริงหรือ

ตอบได้เลยว่าจริงแต่ต้องมาทำความเข้าใจกันก่อนนะว่ามันมีสองแบบคือผ่าตัดกระดูกใบหน้าหรือขากรรไกร (Orthognathic surgery) กับผ่าตัดเปลี่ยนหน้า กันจริงๆ (Face transplantation) คือ เอาหน้าจากอีกคนมาปลูกถ่ายใส่อีกคนเหมือนในหนัง Face off นั่นแหละ เค้าทำกันได้จริงแล้วตอนนี้ เพียงแต่ว่าเค้าเอาหน้ามาจากผู้บริจาคที่เสียชีวิตแล้ว มาใส่ในคนที่มีความผิดปกติของหน้ามากๆจริงๆ ซึ่งมีความยุ่งยากในการผ่าตัดมากๆ จึงขอไม่กล่าวรายละเอียดในที่นี้

ผ่าตัดกระดูกขากรรไกร หรือ Orthognathic surgery คืออะไร

คือการผ่าตัดหรือศัลยกรรมกระดูกขากรรไกร โดยมีการจัดฟันร่วมด้วย อาจจะผ่าตัดขากรรไกรเดียว (One-jaw) หรือสองขากรรไกร (Two-jaw) ก็ได้ แล้วมีการขยับกระดูกขากรรไกรตามแผนการรักษาเพื่อแก้ไข สามารถเลื่อนเข้าเลื่อนออกได้ ขยับไปซ้ายหรือขวาหรือขยับขึ้นบนลงล่าง หรือหมุนตามที่ต้องการได้โดยทำให้มีการสบฟันที่ดีขึ้น เคี้ยวอาหารได้ดีขึ้น และโครงสร้างใบหน้าที่เปลี่ยนไป มีรูปหน้าที่สวยงามขึ้น ซึ่งส่งผลไปถึงอวัยวะบริเวณนั้นเปลี่ยนแปลงไปด้วย เช่น ปาก จมูก แก้ม คาง บางรายอาจทำให้การพูดหรือการหายใจดีขึ้นด้วย

ผ่าตัดขากรรไกรคืออะไร

ตัวอย่างผู้ป่วยสบฟันผิดปกติ

ใครบ้างที่จะเข้ารับการผ่าตัดแบบนี้ได้

การทำผ่าตัดกระดูกขากรรไกรนั้นสามารถทำได้ในกรณีที่กระดูกขากรรไกรที่ผิดปกติ ทำให้มีการสบฟันที่ผิดปกติจนมีลักษณะคางยื่นคางยาว หรือคางเล็ก หรือฟันสบกันไม่สนิทมากๆ ใบหน้าเบี้ยว ใบหน้าไม่เท่ากันสองข้าง ฟันยื่นมากๆหรือเห็นเหงือกมาก ซึ่งไม่สามารถรักษาด้วยการจัดฟันอย่างเดียวได้ ก็สามารถรักษาด้วยการจัดฟันร่วมผ่าตัดขากรรไกรได้ และต้องอยู่ในช่วงอายุที่กระดูกขากรรไกรหยุดการเจริญเติบโตแล้ว ไม่เช่นนั้นกระดูกจะเคลื่อนที่กลับมาตำแหน่งเดิมได้จนต้องผ่าตัดซ้ำอีกรอบ

ขั้นตอนการรักษาเป็นอย่างไรบ้าง

ในปัจจุบันการจัดฟันร่วมกับผ่าตัดขากรรไกรนั้นมี 2 แบบคือ

  1. แบบมาตรฐานทั่วไป หรือแบบจัดฟันก่อน (Presurgical orthodontic treatment) (จัดฟัน-ผ่าตัด- จัดฟัน) - ทันตแพทย์จัดฟันจะทำการตรวจและวิเคราะห์ความผิดปกติของใบหน้า เอ็กซเรย์กระดูกใบหน้าและฟัน ทำการพิมพ์ฟันและสร้างรูปหล่อจำลองฟันขึ้นมาวิเคราะห์และถ้าหากจำเป็นจะต้องผ่าตัด ก็จะติดเครื่องมือจัดฟันและจัดฟันเพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการผ่าตัด ซึ่งจะใช้ระยะเวลานาน 8-18 เดือน แล้วค่อยส่งผ่าตัดเพื่อแก้ไขความผิดปกติของกระดูกขากรรไกร หลังผ่าตัดแล้วแล้วทำการจัดฟันต่อไปเพื่อเก็บรายละเอียดอีกสักระยะประมาณ 6-12 เดือน
  2. แบบผ่าตัดก่อนหรือ Surgery-first (ผ่าตัด-จัดฟัน) - ทันตแพทย์จัดฟันจะทำการตรวจและวิเคราะห์ความผิดปกติของใบหน้า เอ็กซเรย์กระดูกใบหน้าและฟัน ทำการพิมพ์ฟันและสร้างรูปหล่อจำลอง ฟันขึ้นมาวิเคราะห์เหมือนกัน และหากพิจารณาแล้วว่าสามารถผ่าตัดก่อนได้ ก็จะติดเครื่องมือจัดฟันและส่งผ่าตัดเพื่อแก้ไขความผิดปกติของกระดูกขากรรไกร เลย (Surgery-first OGS) หลังจากผ่าตัดเสร็จแล้วทำการจัดฟันต่อไปอีกสักระยะประมาณ 6-12 เดือนจนการสบฟันเป็นปกติ ซึ่งปกติก็จะใช้ระยะเวลารวมไม่ นานมากเท่ากับการรักษาแบบเดิม (Conventional OGS)
โคางสร้างกระดูกใบหน้าที่ไม่สมมาตร

ภาวะแทรกซ้อนมีอะไรบ้าง

อาการปวด เป็นอาการปกติที่จะต้องเกิดขึ้น แต่จะได้รับยาแก้ปวดตามระดับความเจ็บปวดที่ผู้ป่วยรู้สึกได้

อาการบวม เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นกับผู้ป่วยทุกรายแต่จะได้รับการประคบเย็นในช่วงแรกเพื่อบรรเทาอาการบวม โดยทั่วไปแล้วจะบวมมากในสัปดาห์แรก และค่อยๆ ลดงลงจนถึงประมาณ 4 สัปดาห์ แต่จะยุบบวมสนิทหรือเนื้อเยื่อเข้าที่จนถึง 6 เดือน

อาการชา เป็นอาการแทรกซ้อนที่เกิดขึ้นเป็นประจำของการผ่าตัดชนิดนี้ แต่มักเป็นอาการชาชั่วคราวที่ริมฝีปากและคาง โดยอาการชาจะค่อยๆลดลง บริเวณ ที่ชาก็แคบลง และค่อยๆหายไปเอง แต่ก็มีประมาณ 1-2% ที่จะมีอาการชาแบบถาวรได้

เลือดออกมาก เนื่องจากเป็นการผ่าตัดกระดูกจึงมีการเสียเลือดได้มาก หากมีการเสียเลือดมากจำเป็นต้องได้รับเลือดเพื่อทดแทนเลือดที่เสียไปหรือแก้ไขภาวะเลือดออกผิดปกติ

การเกิดแผลติดเชื้อ พบได้ แต่พบได้น้อยมาก การผ่าตัดในสถานที่/ห้องผ่าตัดที่ได้มาตรฐาน ผู้ป่วยไม่ได้อยู่ในภาวะอ่อนแอ ภูมิต้านทานต่ำจะมีปัญหาการติด เชื้อน้อยมาก แต่ถ้าเกิดขึ้นก็สามารถให้การรักษาโดยการให้ยาฆ่าเชื้อหรือบางรายอาจต้องระบายหนอง

ตำแหน่งกระดูกไม่ถูกต้อง อาจมีการเคลื่อนที่ของกระดูกหรือข้อต่อขากรรไกรได้หลังการผ่าตัด (Relapse) ซึ่งทำให้เกิดการสบฟันที่ผิดปกติหรือมีใบหน้าไม่เท่ากันอยู่ได้ แก้ไขได้โดยการจัดฟันหรือบางรายอาจจำเป็นต้องผ่าตัดซ้ำได้

ต้องตัดไหมหรือไม่ แผลจะอยู่ด้านในปากทั้งหมด ไหมที่ใช้เย็บแผลเป็นไหมละลาย สามารถละลายเองได้ภายใน 7-14 วัน สามารถแปรงฟันได้และต้องแปรงเพื่อความสะอาดโดยแปรงเบาๆและบ้วนน้ำได้ ส่วนเหล็กที่ใช้ยึดกระดูกไว้นั้นเป็นไทเทเนียมซึ่งส่วนใหญ่ไม่ก่อให้เกิดปฏิกิริยาต่อร่างกาย สามารถทิ้งไว้ได้ไม่จำเป็นต้องผ่าตัดใหม่เพื่อเอาออก

ต้องดมยาหรือไม่ การผ่าตัดขากรรไกรเป็นการผ่าตัดใหญ่ ผู้ป่วยต้องผ่านการประเมินร่างกายว่าสุขภาพแข็งแรงดี และหากเป็นไปได้ก็จะบริจาคเก็บเลือดไว้ใช้กับตนเองหากการผ่าตัดนั้นเสียเลือดมากจนต้องได้รับการให้เลือด ต้องพักผ่อนให้เต็มที่ งดเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ และงดสูบบุหรี่ จนถึงวันนัดมานอนรพ. เพื่อเตรียมผ่าตัด งดน้ำ-อาหารก่อนผ่าตัดอย่างน้อย 8 ชม. การผ่าตัดใช้เวลาขากรรไกรละประมาณ 2-3 ชั่วโมง!

ต้องพักฟื้นนานเท่าไหร่ หลังผ่าตัดนอนรพ.ต่อ 2-3 วัน หลังจากนั้นจะค่อยๆ ยุบบวม ต้องกินอาหารเหลวไปประมาณ 2 สัปดาห์ อาจมีการดึงยางเพื่อช่วยการสบฟันให้ดีขึ้น สามารถทำกิจวัตรประวันได้ตามปกติ สามารถกลับไปเรียนหรือทำงานได้หลังจาก 2 สัปดาห์ไปแล้ว กระดูกจะติดยึดแน่นกันนี้ประมาณ 6 สัปดาห์ ซึ่งก่อนหน้านี้ต้องระมัดระวังอย่าให้ใบหน้ากระทบกระแทกอะไร ผู้ป่วยสามารถพูดได้ตามปกติ แต่อาจไม่สะดวกนักและอาจออกเสียงได้ไม่ชัดในช่วงแรก

จะไปรักษาได้ที่ไหน การผ่าตัดขากรรไกรนั้นต้องรักษาโดยทั้งทันตแพทย์จัดฟัน (ตรวจสอบได้ที่ http://www.thaiortho.org/?page_id=140) และศัลยแพทย์ ซึ่งได้ทั้งศัลยแพทย์ตกแต่ง (ตรวจสอบได้ที่ http://www.plasticsurgery.or.th/lst_name.php) หรือศัลยแพทย์ช่องปากแม็กซิลโลเฟเชียล ทำงานร่วมกันเป็นทีม ซึ่งท่านสามารถสอบถามเข้ารับการรักษาได้ทั้ง รพ.รัฐบาล เช่น คณะแพทยศาสตร์หรือคณะทันตแพทยศาสตร์ส่วนใหญ่ หรือรพ.เอกชนหรือคลินิกบางแห่ง

ค่าผ่าตัดเท่าไหร่ ค่ารักษามีด้วยกันสองส่วนคือ การจัดฟัน ค่ารักษาอาจจะสูงกว่าการจัดฟันแบบปกติ อยู่ที่ประมาณ 60,000-100,000 บาท เพราะมีความยากและหลายขั้นตอนและอาจใช้เวลานานกว่า ส่วนค่าผ่าตัดนั้นในแต่ละที่ก็ไม่เท่ากัน เช่น ถ้าผ่าในรพ.รัฐราคาก็ก็จะถูกกว่ารพ.เอกชน โดยทั่วไปแล้ว ราคาอยู่ที่ประมาณ ขากรรไกรละ 80,000-200,000 บาท

การผ่าตัดขากรรไกรนั้นเป็นการรักษาแบบทีม ดังนั้นต้องใช้ศัลยแพทย์และทันตแพทย์ผู้ที่มีความเชี่ยวชาญร่วมการดูแลรักษา มีความเข้าใจกัน ติดต่อสื่อสารกันตลอดระยะที่มีการรักษา ผลการรักษาที่ออกมาจึงจะได้ผลดีที่สุด ภาวะแทรกซ้อนน้อยที่สุด เป็นการผ่าตัดใหญ่และมีภาวะแทรกซ้อนได้ จึงต้องทำการศึกษาข้อมูลให้ดีก่อนการตัดสินใจรักษา ผู้สนใจหรือมีคำถามสามารถฝากไว้ได้ที่ Facebook สมาคมศัลยแพทย์ตกแต่งแห่งประเทศไทย

ภาพตัวอย่างผลการผ่าตัด